11.1.1.1
saMv5ÌÄro vaí yajñáh- prajaápatih-
tásyaitaddvaáraM yádamaavaasyaa& candrámaa
evá dvaarapidhaánah-
11.1.1.2
sa yo&'maavaa&syaayaamagnií aadhatté yáthaa
vívRtaayaaM dvaarí dvaaraa púram prapádyeta
sa táta evá svargáM lokámiyaádevaM tadyo&'maavaasyaa&yaamaadhatté
11.1.1.3
átha yo nákSatra aadhatté yathaápihitaayaaM
dvaaryádvaaraa púram prapítsetsá jihmáh-
purah- syaádevaM tadyo nákSatra aadhatte tásmaanna
nákSatra aádadhiita
11.1.1.4
yadáharevai&Sáh- ná purástaanná pashcaáddRshyéta
tadáharúpavasettárhi hye&Sá imáM
lokámaagáchati tásminniha vásati
11.1.1.5
sárve devaá vasanti sárvaaNi bhUtaáni sárvaa
devátaah- sárva Rtávah- sárve stómaah-
sárvaaNi pRSThaáni sárvaaNi chándaaMsi
11.1.1.6
sárveSu ha vaá asya devéSu sárveSu bhUtéSu
sárvaasu devátaasu sárveSvRtúSu sárveSu
stómeSu sárveSu pRSThéSu sárveSu chándah-svagnii
aáhitau bhavato yo&'maavaasyaa&yaamaadhatte tásmaadamaavaasyaa&yaamevaa&gnii
aádadhiita
11.1.1.7
yo'saú vaishaakhásyaamaavaasyaa& tásyaamaádadhiita
saá rohiNyaa sámpadyata aatmaa vai prajaá pashávo
rohiNyaa&tmányevai&tátprajaáyaam pashúSu
prátitiSThatyamaavaasyaa& vaá agnyaadheyarUpaM tásmaadamaavaasyaa&yaamevaa&gnii
aádadhiita paurNamaasyaámanvaárabhetaamaavaasyaa&yaaM
diikSeta
11.1.2.1
ghnánti vaá etádyajñám yádenaM
tanváte yannve&va raájaanamabhiSuNváni[ tattáM
ghnanti yátpashúM saMjñapáyanti vishaásati
tattáM ghnantyulUkhalamusalaábhyaaM dRSadupalaábhyaaM
haviryajñáM ghnanti
11.1.2.2
táM hatvaá yajñám agnaáveva yónau
réto bhUtáM siñcatyagnirvai yóniryajñásya
sa tátah- prájaayate taddásha taa aáhutiih-
sámpaadayedyaábhyo vaSaTkriyate
11.1.2.3
ayaM vaí yajño yo&'yam pávate so&'yaméka
ivaivá pavate so&'yam púruSe'ntah- práviSTo dashadhaavihitah-
sá evám kLptaíh- praaNaíragneryónerádhijaayate
sai&Saa dáshaakSaraa viraaT sai&Saá sampatsá
yajñáh-
11.1.2.4
átho ápi náva syuh- tannyU&naaM viraájaM
karoti prajánanaaya nyU&naadvaá imaáh- prajaah-
prájaayante sai&Saá sampatsá yajñáh-
11.1.2.5
átho apyekaátiriktaa syaat saá prajaápatimabhyátiricyate
sai&Saá sampatsá yajñáh-
11.1.2.6
átho ápi dve átirikte syaataam dvandvaM vaí
mithunám prajánanam mithunámevai&tátprajánanaM
kriyate sai&Saá sampatsá yajñáh-
11.1.2.7
átho ápi tisró'tiriktaa syuh- dvandvamáha mithunám
prajánanamátha yajjaáyate táttRtiíyaM
sai&Saá sampatsá yajñáh-
11.1.2.8
átho ápi cátasró'tiriktaah- syuh- tadyathaíkaivaM
cátasrastráyo vaá imé lokaastádimaánevá
lokaáMstisR!bhiraapnoti prajaápatirvaa átiimaáMlokaáMshcaturthastátprajaápatimevá
caturthyaa&pnoti sai&Saá sampátsa yajñáh-
11.1.2.9
sa yaddvaábhyaamUnaM tádUnáM só'yajño
yátpañcábhirátiriktaM tadátiriktaM só'yajñah-
sai&Sai&vá dashatyádhi sampádeSaá viMshatyaámeSaá
sahásraat
11.1.2.10
aajiM vaá eté dhaavanti yé darshapUrNamaasaábhyaaM
yájante sa vai páñcadasha varSaáNi yajeta téSaam
pañcadashaanaáM varSaáNaaM triíNi ca shataáni
SaSTíshca paurNamaasya&shcaamaavaasyaa&shca triíNi
ca vaí shataáni SaSTíshca saMvatsarásya raátrayastadraátriiraapnoti
11.1.2.11
athaáparaaNi páñcadashaivá varSaáNi yajeta
téSaam pañcadashaanaáM varSaáNaaM triíNi
caivá shataáni SaSTíshca paurNamaasya&shcaamaavaasyaa&shca
triíNi ca vaí shataáni SaSTíshca saMvatsarasyaáhaani
tadáhaanyaapnoti tádvevá saMvatsarámaapnoti
11.1.2.12
mártyaa ha vaa ágre devaá aasuh- sá yadai&va
té saMvatsarámaapuráthaamR!taa aasuh- sárvaM
vaí saMvatsarah- sárvaM vaá akSayyámeténo
haasyaakSayyáM sukRtám bhavatyakSayyó lokáh-
11.1.2.13
sá aajisR!taamékah- yá eváM vidvaáMstriMshátaM
varSaáNi yájate tásmaadu triMshátamevá
varSaáNi yajeta yádyu daakSaayaNayajñii syaadátho
ápi páñcadashaivá varSaáNi yajetaátra
hye&va saá sampátsampádyate dve hí paurNamaasyau&
yájate dvé amaavaasye& átro eva khálu saá
sampádbhavati
11.1.3.1
paurNamaaséneSTvaá índraaya vimR!dhe'nunírvapati
téna yathéSTyaiváM yajata aamaavaasyéneSTvaádityai
carúmanunírvapati téna yathéSTyaiváM
yajate
11.1.3.2
sa yátpaurNamaaséneSTvaá índraaya vimR!dhe'nunirvápatiíndro
vaí yajñásya devataáthaidagniiSomiíyam
paurNamaasáM havírbhavati tátra néndraaya tvéti
kíM caná kriyata eténo haasyaitatséndraM havirbhávatyeténa
séndro yajñó'tha yádvimR!dhe tvéti sárvaa
u hi mR!dho naaSTraáh- paurNamaaséna hanti
11.1.3.3
átha yádaamaavaasyéneSTvaá ádityai carúmanunirvápatyeSa
vai sómo raájaa devaánaamánnaM yáccandrámaah-
sa yátraiSá etaaM raátriM ná purástaanná
pashcaáddadRshe ténaitadánaddheva havirbhávati
tenaápratiSThitamiyaM vaí pRthivyáditih- se&yamaddhaa
se&yam prátiSThitaiténo haasyaitádaddhe&va
havirbhávatyeténa prátiSThitametannu tadyásmaadanunirvápatyátha
yásmaannaa&nunirvápet
11.1.3.4
sa yátpaurNamaaséneSTvaá índraaya vimR!dhe'nunirvápati
séndro me yajño&'sadíti sárvo vaí
yajña índrasyaiva sa yatsárvo yajña índrasyaivai&téno
haasyetatséndraM havírbhavatyeténa séndro yajñáh-
11.1.3.5
átha yádaamaavaasyéneSTvaá ádityai carúmanunirvápatyaamaavaasyaM
vaá anunirvaápyam paurNamaaséna vaa índro vRtrámahaMstásmaa
etádvRtráM jaghnúSe devaá etáddhavíranuníravapanyádaamaavaasyaM
kímanunirvaapye'nunírvapedíti tásam:nnaa&nunírvapet
11.1.3.6
sa yátpaurNamaaséneSTvaá áthaanyáddhavíranunirvápatyaamaavaasyéneSTvaáthaanyáddhavíranunirvápati
dviSántaM ha sa bhraátRvyaM pratyúchrayaté'tha
yáh- paurNamaasiiM yájata aamaavaasyénaamaavaasyaa&masapatnaá
haivaa&syaanupabaadhaa shriírbhavati
11.1.3.7
paurNamaaséna vaí devaáh- paurNamaasiiM yájamaanaa
aamaavaasyénaamaavaasyaa&M kSiprá evá paapmaánamapaághnata
kSipre praájaayanta sa yó haiváM vidvaánpaurNamaasénaivá
paurNamaasiiM yájata aamaavaasyénaamaavaasyaa&M kSiprá
evá paapmaánamapahaté kSipre prájaayate sa yádyanunirvápeddadyaaddákSiNaaM
naa&dakSiNáM havíh- syaadíti hyaa&húrdarshapUrNamaasáyorhye&vai&Saa
dákSiNaa yádanvaahaárya íti nva&nunirvaápyasyaáthaabhyúditasya
11.1.4.1
taddhaíke dRSTvópavasanti shvo no&detétyabhrásya
vaa hetoránirjñaaya vaáthotópavasantyáthainamutaa&bhyúdeti
sa yadyágRhiitaM havírabhyudiyaatprájñaatameva
tádeSai&vá vratacaryaa yátpUrvedyurdugdhaM dádhi
haviraatáñcanaM tátkurvanti pratiprámuñcanti
vatsaaMstaanpúnarapaákurvanti
11.1.4.2
taánaparaahNé parNashaakháyaapaákaroti tadyáthaivaa&dah-
prájñaatamaamaavaasyáM havírevámeva tadyádyu
vratacaryaáM vaa no&daasháMseta gRhiitáM vaa havírabhyudiyaáditarátho
tárhi kuryaadetaánevá taNDulaantsúphaliikRtaankRtvaa
sa yé'NiiyaaMsastaánagnáye daatre&'STaákapaalam
puroDaáshaM shrapayati
11.1.4.3
átha yatpUrvedyuh- dugdháM dádhi tadíndraaya
pradaatré'tha tadaaniiMdugdhe víSNave shipiviSTaáyaitaáMstaNDulaáñchUté
carúM shrapayati carúru hye&va sa yátra kva&
ca taNDulaánaavápanti
11.1.4.4
tadyádevam bhávati eSa vai sómo raájaa devaánaamánnaM
yáccandrámaastámetadúpaitsiittamápaaraatsiittámasmaa
agnírdaataa dádaatiíndrah- prádaataa práyachati
támasmaa indraagnií yajñáM dattasténendraagníbhyaaM
datténa yajñéna yajaté'tha yadvíSNave
shipiviSTaayéti yajño vai víSNurátha yáchipiviSTaayéti
yámupaítsiittamápaaraatsiittáchipitámiva
yajñásya bhavati tásmaachipiviSTaayéti tátro
yáchaknuyaattáddadyaannaa&dakSiNáM havíh-
syaadíti hyaa&hurátha yadai&va no&diyaadathópavaset
11.1.5.1
adyaa&maavaasyéti mányamaana úpavasati áthaiSá
pashcaáddadRshe sá haiSá divyah- shvaa sa yájamaanasya
pashuúnabhyávekSate tádapashavyáM syaadápraayashcittikRta
etásmaadu haitádbhiiSaavacandramasaadíti
11.1.5.2
chaayaamúpasarpanti eténo haitádupatápadaácakSate
shválucitamítyetámu haivai&tadaácakSate
11.1.5.3
shasháshcaandramasa íti candrámaa vai sómo devaánaamánnaM
tám paurNamaasyaa&mabhíSuNvanti so&'parapakSe&'pa
óSadhiih- právishati pashávo vaá apa óSadhiiradanti
tádenametaaM raátriim pashúbhyah- sáMnayati
11.1.5.4
so'dyaa&maavaasyéti mányamaana úpavasati áthaiSá
pashcaáddadRshe tadyájamaano yajñapathaádeti
tádaahuh- katháM kuryaaditvaá yajñapathaadyájetaa3
ná yajetaa3 íti yájeta haiva na hya&nyádapakrámaNam
bhávati shváh- shva evai&Sa jyaáyaanúdeti
sá aamaavaasyávidhenaive&STvaathéSTimanunírvapati
tadáharvaiva shvó vaa
11.1.5.5
tásya triíNi haviíMSi bhavanti agnáye pathikR!te'STaakapaalam
puroDaáshamíndraaya vRtraghna ékaadashakapaalamagnáye
vaishvaanaraáya dvaádashakapaalam puroDaásham
11.1.5.6
sa yádagnáye pathikR!te nirvápati agnirvaí patháh-
kartaa sa yásmaadevaa&do yájamaano yajñapathaadéti
támenamagnih- pánthaanamaápaadayati
11.1.5.7
átha yadíndraaya vRtraghné paapmaa vaí vRtro
yo bhuútervaarayitvaa tíSThati kalyaáNaatkármaNah-
saadhostámetadíndreNaivá vRtraghnaá paapmaánaM
vRtráM hanti tásmaadíndraaya vRtraghné
11.1.5.8
átha yádagnáye vaishvaanaraáya dvaádashakapaalam
puroDaáshaM nirvápati yátra vaa índro vRtramáhaMstámagnínaa
vaishvaanaréNa sámadahattádasya sárvam paapmaánaM
sámadahattátho evai&Sá etadíndreNaivá
vRtraghnaá paapmaánaM vRtráM hatvaa támagnínaa
vaishvaanaréNa saMdahati tádasya sárvam paapmaánaM
sáMdahati sa yó haiváM vidvaánetayéSTyaa
yájate ná haasyaálpashcaná paapmaa párishiSyate
11.1.5.9
tásyai saptádasha saamidhenyo& bhavanti upaaMshú
devátaa yajati yaáh- kaamáyate taá yaajyaanuvaakyaa&h-
karotyevamaájyabhaagaaveváM saMyaajye&
11.1.5.10
tisRdhanvaM dákSiNaaM dadaati dhánvanaa vai shvaánam
baadhante tádetámevai&tádbaadhate yáttisRdhanvaM
dákSiNaaM dádaati
11.1.5.11
daNDaM dákSiNaaM dadaati daNDéna vai shvaánam baadhante
tádetámevai&tádbaadhate yáddaNDaM dákSiNaaM
dádaatyeSaa nvaádiSTaa dákSiNaa dadyaattve&vaa&syaamápyanyadyaa
ítaraa dákSiNaastaásaaM yátsampádyeta
saá haiSaá pashavyéSTistayaapyánabhyuddRSTo
yájetaivá
11.1.6.1
aápo ha vaá idamágre salilámevaa&sa taá
akaamayanta kathaM nu prájaayemahiíti taá ashraamyaMstaastápo'tapyanta
taásu tápastapyámaanaasu hiraNmáyamaaNDaM sámbabhUvaájaato
ha tárhi saMvatsará aasa tádidáM hiraNmáyamaaNDaM
yaávatsaMvatsarásya vélaa taávatpáryaplavata
11.1.6.2
tátah- saMvatsare púruSah- samábhavat sá prajaápatistásmaadu
saMvatsará eva strii vaa gaúrvaa váDabaa vaa víjaayate
saMvatsare hí prajaápatirájaayata sá idáM
hiraNmáyamaaNDaM vya&rujannaáha tárhi kaá
caná pratiSThaa&sa tádenamidámevá hiraNmáyamaaNDaM
yaávatsaMvatsarásya velaásiittaávadbíbhratpáryaplavata
11.1.6.3
sá saMvatsare vyaájihiirSat sa bhUríti vyaáharatse&yám
pRthivya&bhavadbhúva íti táditámantárikSamabhavatsva&ríti
saasau dyaúrabhavattásmaadu saMvatsará evá kumaaro
vyaájihiirSati saMvatsare hí prajaápatirvyaáharat
11.1.6.4
sa vaá ekaakSaradvyakSaraáNyevá prathamaM vádanprajaápatiravadattásmaadekaakSaradvyakSaraáNyevá
prathamaM vádankumaaró vadati
11.1.6.5
taáni vaa !etaáni páñcaakSáraaNi taanpáñcartuúnakuruta
tá ime páñcartávah- sá evámimaáMlokaánjaataántsaMvatsaré
prajaápatirabhyúdatiSThattásmaadu saMvatsará
evá kumaara úttiSThaasati saMvatsare hí prajaápatirudátiSThat
11.1.6.6
sá sahásraayurjajñe sa yáthaa nadyaí
paarám paraapáshyedevaM svasyaáyuSah- paaram páraacakhyau
11.1.6.7
só'rcañchraámyaMshcacaara prajaákaamah- sá
aatmányeva prájaatimadhatta sá aasye&naivá
devaánasRjata té devaa dívamabhipádyaasRjyanta
táddevaánaaM devatvaM yaddívamabhipadyaásRjyanta
tásmai sasRjaanaáya dívevaasa tádvevá
devaánaaM devatvaM yádasmai sasRjaanaáya dívevaása
11.1.6.8
átha yo&'yamávaaN^ praaNáh- tenaásuraanasRjata
tá imaámevá pRthiviímabhipádyaasRjyanta
tásmai sasRjaanaáya táma ivaasa
11.1.6.9
so'vet paapmaánaM vaá asRkSi yásmai me sasRjaanaáya
táma ivaábhUdíti taaMstáta evá paapmánaavidhyatte
táta eva páraabhavaMstásmaadaahurnai&tádasti
yáddaivaasuraM yádidámanvaakhyaáne tvadudyáta
itihaasé tvattáto hye&va taánprajaápatih-
paapmanaávidhyatte táta evá paraábhavanníti
11.1.6.10
tásmaadetadR!SiNaabhyánUktam na tváM yuyutse katamáccanaáharná
te'mítro maghavankáshcanaasti maayetsaá te yaáni
yuddhaányaahurnaa&dya shátruM na nú puraá
yuyutsa íti
11.1.6.11
sa yádasmai devaántsasRjaanaáya dívevaása
tadáharakurutaátha yádasmaa ásuraantsasRjaanaáya
táma ivaása taaM raátrimakuruta té ahoraatré
11.1.6.12
sá aikSata prajaápatih- sárvaM vaá atsaariSaM
yá imaá devátaa ásRkSiíti sá saMvatsaro&'bhavatsaMvatsaró
ha vai naámaitadyátsaMvatsara íti sa yó haivámetátsaMvatsarásya
saMvatsaratvaM véda yó hainam paapmaá maayáyaa
tsárati ná hainaM so&'bhíbhavatyátha yámabhicáratyabhi
haivai&nam bhavati yá evámetátsaMvatsarásya
saMvatsaratvaM véda
11.1.6.13
sá aikSata prajaápatih- imaM vaa aatmánah- pratimaámasRkSi
yátsaMvatsaramíti tásmaadaahuh- prajaápatih-
saMvatsara ítyaatmáno hye&tám pratimaamásRjata
yádveva cáturakSarah- saMvatsarashcá!turakSarah- prajaápatisténo
haivaa&syaiSá pratimaá
11.1.6.14
taa vaá etaáh- prajaápaterádhi devátaa
asRjyantaagniríndrah- sómah- parameSThií praajaapatyáh-
11.1.6.15
taáh- sahásraayuSo jajñire taa yáthaa nadyaí
paarám paraapáshyedevaM svasyaáyuSah- paaram páraacakhyuh-
11.1.6.16
taa árcantyah- shraámyantyashceruh- táta etám
parameSThií praajaapatyó yajñámapashyadyáddarshapUrNamaasau
taábhyaamayajata taábhyaamiSTvaa&kaamayataahámeve&daM
sárvaM syaamíti sa aápo'bhavadaápo vaá
idaM sárvaM taa yátparame sthaáne tíSThanti
yo hii&haa&bhikhánedapá evaa&bhívindetparamaadvaá
etatsthaánaadvarSati yáddivastásmaatparameSThii naáma
11.1.6.17
sá parameSThií prajaápatim pitáramabraviit kaamapraM
vaá aháM yajñámadarshaM téna tvaa yaajayaaniíti
tathéti támayaajayatsá iSTvaa&kaamayataahámeve&daM
sárvaM syaamíti sá praaNo&'bhavatpraaNo vaá
idaM sárvamayaM vaí praaNo yo&'yam pávate sá
prajaápatistásya dR!STiryádeva védetthaádvaatiíti
yadvai kíM ca praaNi sá prajaápatih- sa yó haivámetaám
prajaápaterdR!STiM védaavíriva haivá bhavati
11.1.6.18
sá prajaápatiríndram putrámabraviit anéna
tvaa kaamapréNa yajñéna yaajayaani yéna maámidám
parameSThyáyiiyajadíti tathéti támayaajayatsá
iSTvaa&kaamayataahámeve&daM sárvaM syaamíti
sa vaágabhavadvaagvaá idaM sárvaM tásmaadaahuríndro
vaagíti
11.1.6.19
sa índro'gniiSómau bhraátaraavabraviit anéna
vaaM kaamapréNa yajñéna yaajayaani yéna maámidám
pitaá prajaápatiráyiiyajadíti tathéti
taávayaajayattaáviSTvaa&kaamayetaamaavámeve&daM
sárvaM syaavéti táyorannaadá evaa&nyataró'bhavadánnamanyataro&'nnaadá
evaa&gnirábhavadánnaM sómo'nnaadáshca vaá
idaM sárvamánnaM ca
11.1.6.20
taa vaá etaáh- páñca devátaa eténa
kaamapréNa yajñénaayajanta taa yátkaamaa áyajanta
sá aabhyah- kaámah- sámaardhyata yátkaamo ha
vaá eténa yajñéna yájate so&'smai
kaámah- sámRdhyate
11.1.6.21
tá iSTvaa praáciiM díshamapashyan taam praáciimevaa&kurvata
seyam praácyeva diktásmaadimaáh- prájaah- praácyah-
sarpanti praáciiM hye&taamákurvatópainaamitáh-
kurviimahiíti taamuúrjamakurvatemaaM khaluúrjam pashyeméti
saa&sau dyaúrabhavat
11.1.6.22
átha dákSiNaaM díshamapashyan taaM dákSiNaamevaa&kurvata
se&yaM dákSiNaiva diktásmaadu dakSiNatá eva dákSiNaa
upatíSThante dakSiNato&'bhyávaajanti dákSiNaaM
hye&taamákurvatópainaamitáh- kurviimahiíti
táM lokámakurvatemaM khálu lokám pashyeméti
tádidámantárikSamabhavadeSa vaí lokah- saa yáthaa
haive&yám pratiSThaa&vírasmíMloké pRthivye&vámu
haivai&Saá pratiSThaa&víramúSmiMloká
idámantárikSaM sa yádiha sánnamúM lokaM
na páshyati tásmaadaahuh- paró'kSamasaú loka
íti
11.1.6.23
átha pratiíciiM díshamapashyan taámaashaámakurvata
tásmaadyatpraáN^ sRtvaá vindáta etaámeva
téna díshametyaashaaM hyetaamákurvatópainaamitáh-
kurviimahiíti taaM shríyamakurvatemaaM khálu shríyam
pashyeméti se&yám pRthívyabhavachriirvaá
iyaM tásmaadyo&'syai bhuúyiSThaM vindáte sá
eva shréSTho bhavati
11.1.6.24
athódiiciiM díshamapashyan taámapo&'kurvatópainaamitáh-
kurviimahiíti taM dhármamakurvata dhármo vaa aápastásmaadyade&máM
lokamaápa aagáchanti sárvameve&dáM yathaadharmám
bhavatyátha yadaávRSTirbhávati báliiyaaneva
tarhyábaliiyasa aádatte dhármo hyaápah-
11.1.6.25
taa vaá etaáh- ékaadasha devátaah- páñca
prayaajaa dvaavaájyabhaagau sviSTakRttráyo'nuyaajaá
11.1.6.26
taá ékaadashaahutayah- etaábhirvaa aáhutibhirdevaá
ihaáMlokaanájayannetaa díshastátho evai&Sá
etaábhiraáhutibhirimaáMlokaanjáyatyetaa díshah-
11.1.6.27
cátasro'vaantaradíshah- tá evá catvaárah-
patniisaMyaajaá avaantaradísho vaí devaáshcatúrbhih-
patniisaMyaajaírajayannavaantaradísha u evai&Sá
etaírjayati
11.1.6.28
athéDaa annaádyamevai&táyaa devaá ajayaMstátho
evai&Sá etáyaannaádyamevá jayatyeSaa nú
devatraá darshapUrNamaasáyoh- sampát
11.1.6.29
áthaadhyaatmám páñceme púruSe praaNaá
Rte cákSurbhyaaM tá eva páñca prayaajaa cákSuSii
aájyabhaagau
11.1.6.30
ayámevaávaaN^ praaNáh- sviSTakR!t sa yattámabhyardhá
ivétaraabhya aáhutibhyo juhóti tásmaadetásmaatpraaNaatsárve
praaNaá biibhatsanté'tha yátsviSTakR!te sárveSaaM
havíSaamavadyáti tásmaadyatkíM cemaánpraaNaánaapadyáta
etámeva tatsárvaM samávaiti
11.1.6.31
triíNi shishnaáni tá eva tráyo'nuyaajaah- sa
yo&'yaM várSiSTho'nuyaajastádidaM várSiSThamiva
shishnaM taM vaa ánavaananyajedítyaahustátho haasyaitadámRdhram
bhavatiíti
11.1.6.32
sa vaí sakRdávaanyaat ékaM hye&tásya parvaátha
yádapárvakaM syaatprátRNaM vaiva tíSThellámbeta
vaa tásmaadetadúcca tíSTati pádyate ca tásmaatsakRdávaanyaat
11.1.6.33
dvaú baahU dvaá Uruú tá evá catvaárah-
patniisaMyaajaáh- pratiSThaa&yámevá praaNa íDaa
yattaaM naa&gnaú juhóti yatsaápradagdheva tásmaadayamánavatRNah-
praaNáh-
11.1.6.34
ásthyevá yaajyaanuvaakyaa&h- maaMsáM havistánmitaM
chándo yádyaajyaanuvaakyaa&stásmaadu samaávantyevaásthiini
médyatashca kR!shyatashca bhavantyátha yadbhuúya iva
ca havírgRhNaáti kániiya iva ca tásmaadu maaMsaányeva
médyato médyanti maaMsaáni kR!shyatah- kRshyanti ténaiténa
yajñéna yaáM kaamáyate devátaaM taáM
yajati yásyai havirbhávati
11.1.6.35
taa vaá etaáh- anapoddhaaryaa aáhutayo bhavanti sa
yáddhaitaásaamapoddháredyathaíkamáN^gaM
shRNiiyaátpraaNáM vaa nirhaNyaádevaM tádanyaányevá
haviiMSyúpa caahriyanté'pa ca hriyante
11.1.6.36
taa vaá etaáh- SóDashaáhutayo bhavanti SóDashakalo
vai púruSah- púruSo yajñastásmaatSóDashaáhutayo
bhavanti
11.1.7.1
tadvaá adó vratopaayaná udyate yádi naa&shnaáti
pitRdevátyo bhavati yádyu ashnaáti devaanátyashnaatiíti
tádaaraNyámashniiyaadíti tátra sthaapayanti
11.1.7.2
sa yádi graamyaa óSadhiirashnaáti puroDaáshasya
médhamashnaati yádyaaraNyaa óSadhiirashnaáti
barhíSo médhamashnaati yádi vaanaspatyámashnaátiidhmásya
médhamashnaati yádi páyah- píbati saaMnaayyásya
caájyasya ca médhamashnaati yádyapah- píbati
práNiitaanaam médhamashnaati yádi naa&shnaáti
pitRdevátyo bhavati
11.1.7.3
tádaahuh- kimáyanamíti svayáM haivai&te
raátrii agnihotráM juhuyaatsa yáddhutvaa praashnaáti
tenaápitRdevatyo bhavatyaáhutirvaá eSaa sa yádevai&taámaatmannaáhutiM
juhóti téno etéSaam médhaanaaM naa&shnaati
11.1.7.4
eté ha vai raátrii sárvaa raátrayah- samávayanti
yaá aapUryamaaNapakSásya raátrayastaah- sárvaah-
paurNamaasiíM samávayanti yaá apakSiiyamaaNapakSásya
raátrayastaah- sárvaa amaavaasyaa&M samávayanti
sa yó haiváM vidvaántsvayámupavasathé
juhóti sarvadaá haivaa&sya svayáM hutám
bhavati
11.1.8.1
devaáshca vaa ásuraashca ubháye praajaapatyaáh-
paspRdhire tató'suraa atimaanénaiva kásminnú
vayáM juhuyaaméti svéSvevaa&sye&Su júhvatashceruste&'timaanénaiva
páraababhUvustásmaannaátimanyeta paraabhavásya
haitanmúkhaM yádatimaanáh-
11.1.8.2
átha devaáh- anyo&'nyásminneva júhvatashcerustébhyah-
prajaápatiraatmaánam prádadau yajñó haiSaamaasa
yajño hi devaánaamánnaM
11.1.8.3
sá devébhya aatmaánam pradaaya áthaitámaatmánah-
pratimaámasRjata yádyajñaM tásmaadaahuh- prajaápatiryajña
ítyaatmáno hye&tám pratimaamásRjata
11.1.8.4
sá eténa yajñéna devébhya aatmaánaM
nírakriiNiita sa yádvratámupaíti yáthaiva
tátprajaápatirdevébhya aatmaánam praáyachadevámevai&Sá
etáddevébhya aatmaánam práyachati tásmaadu
sáMyata evai&taaM raátriM cicariSedyáthaa havíSaa
cáredeváM havirhye&Sá devaánaam bhávati
11.1.8.5
átha yádyajñáM tanuté yajñénaivai&táddevébhya
aatmaánaM níSkriiNiite yáthaiva tátprajaápatirnirákriiNiitaivamátha
yáddhavírnirvápati havíSaivai&tádyajñaM
níSkriiNaati havíranuvaakya&yaanuvaakyaa&mavadaánenaavadaánaM
yaajya&yaa yaajyaa&M vaSaTkaaréNa vaSaTkaaramaáhutyaa
tasyaáhutirevaániSkriitaa bhavati
11.1.8.6
sa yáthaagraprashiirNó vRkSáh- evámasyaiSá
yajñó bhavatyaáhutimevaa&nvaahaáryeNa níSkriiNaati
tadyádetáddhiináM yajñasyaanvaahárati
tásmaadanvaahaáryo naámaivámu haasyaiSa sárva
evá yajño níSkriito bhavatyeSá ha vai yájamaanasyaamúSmiMloká
aatmaá bhavati yádyajña sá ha sárvatanUreva
yájamaano'múSmiMloke sámbhavati yá eváM
vidvaanníSkriityaa yájate
11.2.1.1
trírha vai púruSo jaayate etannve&vá maatushcaádhi
pitushcaágre jaayaté'tha yáM yajñá upanámati
sa yadyájate táddvitiíyaM jaayaté'tha yátra
mriyáte yátrainamagnaávabhyaadádhati sa yattátah-
sambhávati táttRtiíyaM jaayate tásmaattrih-
púruSo jaayata ítyaahuh-
11.2.1.2
taa vaá etaáh- ékaadasha saamidheniiránvaaha
dásha vaá ime púruSe praaNaá aatmai&kaadasho
yásminneté praaNaáh- prátiSThitaa etaávaanvai
púruSastádenaM kRtsnáM janayatyátha yádUrdhváM
saamidheniíbhyah- saá pratiSThaa tádenaM janayitvaa
prátiSThaapayati
11.2.1.3
náva prasavásya vyaáhRtayah- návame púruSe
praaNaastádenaM dvitiíyaM janayatyaashraávaNam pratyaashraávaNaM
saá pratiSThaátha yádevaa&dah- sRSTau jánmodyáte
tádenaM tRtiíyaM janayati patniisaMyaajaá eva tátra
pratiSThaa
11.2.1.4
trirhi vai púruSo jaáyate evámevai&nametádyajñaattrírjanayati
taásaamekaadashaanaaM tríh- prathamaámanvaáha
tríruttamaám
11.2.1.5
taah- páñcadasha saamidhenya&h- dvaávaaghaarau
páñca prayaajaa íDaa tráyo'nuyaajaáh-
sUktavaakáshca shamyorvaakáshca taastráyodashaáhutayó'tha
yádevaa&dáh- patniisaMyaajéSu sampragRhNaáti
samiSTayajúshca
11.2.1.6
taah- páñcadashaáhutayah- taásaam pañcadashaanaamaáhutiinaametaá
anuvaakyaa& etaah- páñcadasha saamidhenya& etaásaamanuvaákyaanaametaá
yaajyaa& yá evaátra mántro yó nigadastádyaajyaarUpámeténo
haasyaitaa aáhutayo'nuvaakya&vatyo bhavantyetaábhih- saamidheniíbhiretaábhiraáhutibhiretaá
anuvaakyaa& yaajya&vatyashcaáhutivatyashca bhavanti
11.2.2.1
gaayatriímanuvaakyaa&mánvaaha trípadaa vaí
gaayatrii tráya imé lokaá imaánevai&tállokaándevaah-
prátyaSThaapayan
11.2.2.2
átha triSTúbhaa yájati cátuSpadaa vaí
triSTupcátuSpaadaah- pashávastátpashuúnevai&tádeSú
lokéSu prátiSThiteSu devaah- prátyaSThaapayan
11.2.2.3
dvyakSaro vaSaTkaaráh- dvipaadvai púruSastatpúruSamevai&taddvipaádameSú
pashúSu prátiSThiteSu prátyaSThaapayan
11.2.2.4
so'yáM dvipaatpúruSah- pashúSu prátiSThita evámevai&Sá
etállokaanprátiSThaapayati lokéSu prátiSThiteSu
pashUnprátiSThaapayati pashúSu prátiSThiteSvaatmaánam
prátiSThaapayatyevámeSa púruSah- pashúSu prátiSThito
yá eváM vidvaanyájate
11.2.2.5
átha yadváSaTkRte juhóti eSa vaí vaSaTkaaro
yá eSa tápati sá eSá mRtyustádenamupáriSTaanmRtyoh-
sáMskaroti tádenamáto janayati sá etám
mRtyumátimucyate yajño vaá asyaatmaá bhavati
tádyajñá evá bhUtvai&tánmRtyumátimucyata
eténo haasya sárve yajñakratáva etám
mRtyumátimuktaah-
11.2.2.6
átha yaámetaamaáhutiM juhóti eSaá ha
vaá asyaáhutiramúSmiMloká aatmaá bhavati
sá yadai&vaMvídasmaállokaatpraityáthainameSaáhutiretásya
pRSThé satyaáhvayatyéhyahaM vaí ta ihaa&tmaa&smiíti
tadyádaahváyati tásmaadaáhutirnaáma
11.2.3.1
bráhma vaá idamágra aasiit táddevaánasRjata
táddevaántsRSTvai&Sú lokéSu vyaárohayadasmínnevá
loke&'gníM vaayúmantárikSe divye&va suúryam
11.2.3.2
átha yé'tha Urdhvaá lokaáh- tadyaa áta
Urdhvaá devátaastéSu taá devátaa vyaárohayatsa
yáthaa haive&má aavírlokaá imaáshca
devátaa evámu haiva tá aavírlokaastaáshca
devátaa yéSu taá devátaa vyaárohayat
11.2.3.3
átha bráhmaivá paraardhámagachat tátparaardháM
gatvai&kSata kathaM nvi&maáMlokaánpratyáveyaamíti
taddvaábhyaamevá pratyávaidruúpéNa caiva
naámnaa ca sa yásya kásya ca naamaásti tannaáma
yásyo ápi naáma naásti yadveda rUpéNedáM
rUpamíti tádrUpámetaávadvaá idaM yaávadrUpáM
caiva naáma ca
11.2.3.4
té haite bráhmaNo mahatií abhvé sa yó
haite bráhmaNo mahatií abhve véda maháddhaivaa&bhvám
bhavati
11.2.3.5
té haite bráhmaNo mahatií yakSé sa yó
haite bráhmaNo mahatií yakSe véda maháddhaivá
yakSám bhavati táyoranyatarajjyaáyo rUpámeva
yaddhyápi naáma rUpámeva tatsa yó haitáyorjyaáyo
véda jyaáyaanha tásmaadbhavati yásmaajjyaáyaanbúbhUSati
11.2.3.6
mártyaa ha vaa ágre devaá aasuh- sá yadai&va
te bráhmaNaapuráthaamR!taa aasuh- sa yam mánasa aaghaaráyati
mano vaí rUpam mánasaa hi védedáM rUpamíti
téna rUpámaapnotyátha yáM vaacá aaghaaráyati
vaagvai naáma vaacaa hi naáma gRhNaáti téno
naámaapnotyetaávadvaá idaM sárvaM yaávadrUpáM
caiva naáma ca tatsárvamaapnoti sárvaM vaá akSayyámeténo
haasyaakSayyáM sukRtám bhavatyakSayyó lokáh-
11.2.3.7
tadvaá adá aagneyyaamíSTaa udyate yáthaa tadR!Sibhyo
yajñah- praárocata taM yathaátanvata tádyajñáM
tanvaanaanR!Siingandharvaá upaníSedusté ha sma saMnídadhatiidaM
vaa átyariiricannidámUnámakranníti sá
yadai&SaaM yajñáh- saMtasthé'thainaaMstáddarshayaáM
cakruridaM vaa átyariiricatedámUnámakartéti
11.2.3.8
sa yádatirecayaáM cakrúh- yáthaa girírevaM
tádaasaátha yádUnáM cakruryáthaa shvábhraah-
pradaraá evaM tádaasa
11.2.3.9
sa yátra shamyoraáha tádabhímRshati yájña
námashca ta úpa ca yajñásya shive sáMtiSThasva
svi&STe me sáMtiSThasvéti sa yádatirecáyati
tánnamaskaaréNa shamayatyátha yádUnáM
karotyúpa céti téna tadányUnam bhavati yajñásya
shive sáMtiSThasvéti yadvaí yajñasyaányUnaatiriktaM
táchivaM téna tádubháyaM shamayati svi&STe
me sáMtiSThasvéti yadvaí yajñasyaányUnaatiriktaM
tatsvi&STaM téno tádubháyaM shamayatyevámu
haasyaiténa yajñenaányUnaatiriktenaive&STám
bhavati yá eváM vidvaánevámabhimRsháti
tásmaadevámevaa&bhímRshetté ha té
gandharvaá aasuh- shuúrpaM yávamaankRSírudvaálavaandhaanaa&ntarvaan
11.2.4.1
eSa vai pUrNámaah- yá eSa tápatyáharaharhye&vai&Sá
pUrNó'thaiSá eva dársho yáccandrámaa
dRdRshá iva hye&Sáh-
11.2.4.2
átho itaráthaahuh- eSá evá pUrNámaa yáccandrámaa
etásya hyánu puúraNam paurNamaasiítyaacákSaté'thaiSá
eva dársho yá éSa tápati dadRshá iva
hye&Sáh-
11.2.4.3
iyámevá pUrNámaah- pUrNe&va hii&yámasaáveva
dyaurdársho dadRshá iva hya&sau dyaúh-
11.2.4.4
raátrirevá pUrNámaah- pUrNe&va hii&yaM raátriráhareva
dársho dadRshá iva hii&damáhareSaa nú devatraá
darshapUrNamaasáyormiimaaMsaá
11.2.4.5
áthaadhyaatmám udaaná evá pUrNámaa udaanéna
hya&yam púruSah- pUryáta iva praaNá eva dársho
dadRshá iva hya&yám praaNastádetaávannaadáshcaannapradáshca
darshapUrNamaasaú
11.2.4.6
praaNá evaa&nnaadáh- praaNéna hii&damánnamadyáta
udaaná evaa&nnapradá udaanéna hii&damánnam
pradiiyáte sa yó haitaávannaadáM caannapradáM
ca darshapUrNamaasau védaannaadó haivá bhavati prá
haasmaa annaádyaM diiyate
11.2.4.7
mána evá pUrNámaah- pUrNámiva hii&dam máno
vaágeva dársho dadRshá iva hii&yaM vaaktádetaávadhyaatmám
pratyákSaM darshapUrNamaasau sa yádupavasathé vratopaayaniíyamashnaáti
ténaitaávadhyaatmám pratyákSaM darshapUrNamaasaú
priiNaati yajñéna praatardaívau
11.2.4.8
tádaahuh- yanná pUrNámaasaayéti havírgRhyáte
na dárshaayéti havírgRhyáte ná pUrNámaasaayaánubrUhi
na dárshaayaánubrUhi ná pUrNámaasaM yaja na
dárshaM yajetyátha kénaasya darshapUrNamaasaáviSTaú
bhavata íti sa yam mánasa aaghaaráyati máno
vaí pUrNámaasténa pUrNámaasaM yajatyátha
yáM vaacá aaghaaráyati vaagvai dárshasténo
dárshaM yajatyeténo haasya darshapUrn\amaasaáviSTaú
bhavatah-
11.2.4.9
taddhaíke carU nírvapanti paurNamaasyaaM sárasvate'maavaasyaa&yaaM
sárasvatyaa etátpratyákSaM darshapUrNamaasaú
yajaamaha íti vádantastádu táthaa ná
kuryaanmáno vai sárasvaanvaaksárasvatii sa yádevai&taávaaghaaraávaaghaaráyati
tádevaa&sya darshapUrNamaasaáviSTaú bhavatastásmaadetaú
carU na nírvapet
11.2.4.10
tádaahuh- aagUrtii vaá eSá bhavati yó darshapUrNamaasaábhyaaM
yájate paurNameséna hii&STvaa védaamaavaasyéna
yakSya ítyaamaavaasyéneSTvaá veda púnah- paurNamaaséna
yakSya íti sá aagUrtye&vaa&múM lokámeti
yadaa&múM lokaméti kathamánaagUrtii bhavatiíti
sa yádevai&taá ubhayátraaghaaraávaaghaaráyati
tádevaa&sya darshapUrNamaasau sáMtiSThete sa sáMsthitayorevá
darshapUrNamaasáyoráthaamúM lokámeti tathaánaagUrtii
bhavati
11.2.5.1
ápi ha vaá etárhi devébhyo'shvamedhamaálabhante
tádaahuh- praákRto'shvamedha itiítara ínnUnaM
sa tadvaá eSá evaa&shvamedho yáccandrámaah-
11.2.5.2
tádaahuh- padé-padé'shvashya médhyasyaáhutiM
juhvatiíti sa yátsaayámpraataragnihotráM juhóti
dvé saayamaáhutii juhóti dvé praatastaashcátasra
aáhutyashcátuSpaadvaa áshvastádasya padé-pada
evaáhutirhutaá bhavati
11.2.5.3
tádaahuh- vívRtté'shvasyeSTiM nírvapatiítyeSa
vai sómo raájaa devaánaamánnaM yáccandrámaah-
sa yátraiSá etaaM raátriM ná purástaanná
pashcaaddadRshe tádimáM lokamaágachati so&'smíMloke
vívartate
11.2.5.4
sa yádaamaavaasyéna yájate vívRtta evaa&syaitadíSTiM
nírvapatyátha yátpaurNamaaséna yájate'shvamedhámevai&tadaálabhate
támaalábhya devébhyah- práyachati saMvatsare
vaa ítaramashvamedhamaálabhanta eSa vai maásah- pariplávamaanah-
saMvatsaráM karoti tádasya saMvatsaré saMvatsara evaa&shvamedha
aálabdho bhavati
11.2.5.5
taM vaá etám maasí-maasyevaa&shvamedhamaálabhante
sa yó haiváM vidvaánagnihotráM ca juhóti
darshapUrNamaasaábhyaaM ca yájate maasí-maasi haivaa&syaashvamedhéneSTám
bhavatyetádu haasyaagnihotráM ca darshapUrNamaasaú
caashvamedhámabhisámpadyete
11.2.6.1
shíro ha vaá etádyajñásya yatpráNiitaah-
sa yatpráNiitaah- praNáyati shíra evai&tádyajñásya
sáMskaroti sá vidyaachíra evá ma etatsáMskriyata
íti
11.2.6.2
praaNá evaa&syedhmáh- praaNéna hii&daM sárvamiddhaM
yátpraaNabhR!nnimiSadyadéjati sá vidyaadahámevai&Sá
idhma íti
11.2.6.3
ánUkamevaa&sya saamidhenya&h- tásmaattaá brUyaatsaMtanvánniva
mé'nubrUhiíti sáMtatamiva hii&damánUkam
mánashcaivaa&sya vaákcaaghaarau sárasvaaMshca sárasvatii
ca sá vidyaanmánashcaivá me vaákcaaghaarau sárasvaaMshca
sárasvatii céti
11.2.6.4
páñca prayaajaáh- imá evaa&sya té
shiirSaNyaa&h- páñca praaNaa múkhamevaa&sya
prathamáh- prayaajo dákSiNaa naásikaa dvitiíyah-
savyaa naásikaa tRtiíyo dákSiNah- kárNashcaturtháh-
savyah- kárNah- pañcamó'tha yáccaturthé
prayaajé samaanáyati tásmaadidaM shrótramantaratah-
sáMtRNaM cákSuSii aájyabhaagau sá vidyaaccákSuSii
evá ma etaavíti
11.2.6.5
átha yá aagneyáh- puroDaáshah- ayámevaa&sya
sa dákSiNó'rdho hR!dayamevaa&syopaaMshuyaajah- sa yatténopaaMshu
cáranti tásmaadidaM gúheva hR!dayam
11.2.6.6
átha yo&'gniiSomiíyah- puroDaáshah- ayámevaa&sya
sa úttaró'rdha aindráM vaa saaMnaayyámantaraaMsámevaa&sya
sviSTakR!dviSám praashitrám
11.2.6.7
sa yátpraashitrámavadyáti yáthaiva tátpraajaápateraáviddhaM
nirákRntannevámevai&tásyaitadyádveSTitaM
yádgrathitaM yádvaruNya&M tanníSkRntanti sá
vidyaadyáthaiva tátprajaápateraáviddhaM nirákRntannevámevá
ma idaM yádveSTitaM yádgrathitaM yádvaruNya&M tanníSkRntantiíti
11.2.6.8
udáramevaa&syéDaa tadyáthaivaa&da íDaayaaM
samavadyántyevámeve&dáM vishvárUpamánnamudáre
samávadhiiyate
11.2.6.9
tráyo'nuyaajaáh- imá evaa&sya té'vaañcastráyah-
praaNaá baahuú evaa&sya sUktavaakáshca shamyorvaakáshca
catvaárah- patniisaMyaajaashcátasro vaí pratiSThaá
UrU dvaávaSThiivántau dvau praadaavevaa&sya samiSTayajúh-
11.2.6.10
taa ékaviMshatiraáhutayah- dvaávaaghaarau páñca
prayaajaa dvaavaájyabhaagaavaagneyáh- puroDaáshastaddáshaagniiSomiíya
upaaMshuyaajo&'gniishomiíyah- puroDaásho'gníh-
sviSTakRdíDaa tráyo'nuyaajaáh- sUktavaakáshca
shamyorvaakashcaátha yádevaadáh- patniisaMyaajéSu
sampragRhNaáti samiSTayajúshca
11.2.6.11
taa ékaviMshatiraáhutayah- dvaádasha vai maásaah-
saMvatsarásya páñcartávastráyo lokaastádviMshatíreSá
evai&kaviMsho yá eSa tápati sai&Saa gátireSaá
pratiSThaa tádetaaM gátimetaám pratiSThaáM gachati
11.2.6.12
táddha smaitadaáruNiraaha ardhamaasasho vaá ahámamúnaadityéna
sáloko bhavaami taámaháM darshapUrNamaasáyoh-
sampádaM vedéti
11.2.6.13
tádaahuh- aatmayaajií shreyaá3ndevayaajii3 ítyaatmayaajiíti
ha brUyaatsá ha vaá aatmayaajii yo védedám me'nenaáN^gaM
saMskriyáta idám me'nenaáN^gamúpadhiiyata íti
sa yathaáhistvacó nirmucyétaivámasmaanmártyaacháriiraatpaapmáno
nírmucyate sá RN^máyo yajurmáyah- saamamáya
aahutimáyah- svargáM lokámabhisámbhavati
11.2.6.14
átha ha sá devayaajii yo véda devaánevaa&hámidaM
yáje devaántsaparyaamiíti sa yáthaa shréyase
paápiiyaanbaliM háredvaíshyo vaa raájñe
baliM háredevaM sa sá ha na taávantaM lokáM
jayati yaávaantamítarah-
11.2.7.1
saMvatsaró yajñáh- sa yó ha vai saMvatsaró
yajña íti vedaánte haivaa&sya saMvatsarásyeSTám
bhavatyátho yatkíM ca saMvatsaré kriyáte sárvaM
haivaa&sya tádaaptamávaruddhamabhíjitam bhavati
11.2.7.2
Rtáva Rtvíjah- sa yó ha vaá Rtáva Rtvíja
íti vedaánte haivaa&syartUnaámiSTám bhavatyátho
yatkíM cartúSu kriyáte sárvaM haivaa&sya
tádaaptamávaruddhamabhíjitam bhavati
11.2.7.3
maásaa haviíMSi sa yó ha vai maásaa haviiMSiíti
vedaánte haivaa&sya maásaanaamiSTám bhavatyátho
yatkíM ca maáseSu kriyáte sárvaM haivaa&sya
tádaaptamávaruddhamabhíjitam bhavati
11.2.7.4
ardhamaasaá haviSpaatraáNi sa yó ha vaá ardhamaasaá
haviSpaatraaNiíti vedaánte haivaa&syaardhamaasaánaamiSTám
bhavatyátho yatkíM caardhamaaséSu kriyáte sárvaM
haivaa&sya tádaaptamávaruddhamabhíjitam bhavati
11.2.7.5
ahoraatré pariveSTrií sa yó ha vaá ahoraatré
pariveSTrii íti vedaánte haivaa&syaahoraatráyoriSTám
bhavatyátho yatkíM caahoraatráyoh- kriyáte sárvaM
haivaa&sya tádaaptamávaruddhamabhíjitam bhavati
11.2.7.6
iyámevá prathamaá saamidhenii& agnírdvitiíyaa
vaayústRtiíyaantárikSaM caturthii dyaúSpañcamyaa&dityáh-
SaSThií candrámaah- saptamii máno'STamii vaáN^navamii
tápo dashamii bráhmaikaadashye&taa hi vaá idaM
sárvaM samindháta etaábhiridaM sárvaM sámiddhaM
tásmaatsaamidhenyo& naáma
11.2.7.7
sa vai tríh- prathamaamánvaaha sa yátprathamámanvaáha
praáciiM téna díshaM jayati yáddvitiíyaM
dákSiNaaM téna díshaM jayati yáttRtiíyamUrdhvaámeva
téna díshaM jayati
11.2.7.8
trírvevo&ttamaamánvaaha sa yátprathamámanvaáha
pratiíciiM téna díshaM jayati yáddvitiíyamúdiiciiM
téna díshaM jayati yáttRtiíyamimaámeva
téna pratiSThaáM jayatyevámu haabhirimaáMlokaanjáyatyetaa
díshah-
11.2.7.9
Rtámeva puúrva aaghaaráh- satyamúttaró'va
ha vaá Rtasatyé runddhé'tho yatkíM cartasatyaábhyaaM
jáyyaM sárvaM haiva tájjayati
11.2.7.10
tvíSirevá prathamáh- prayaajáh- ápacitirdvitiíyo
yáshastRtiíyo brahmavarcasáM caturtho&'nnaádyam
pañcamáh-
11.2.7.11
sá prathamám prayaajamánumantrayeta tvíSimaanbhUyaasamityápacitimaanbhUyaasamíti
dvitiíyaM yashasvií bhUyaasamíti tRtiíyam brahmavarcasií
bhUyaasamíti caturthámannaadó bhUyaasamíti pañcamaM
tvíSimaanha vaa ápacitimaanyashasvií brahmavarcasya&nnaadó
bhavati yá evámetadvéda
11.2.7.12
etáddha sma vai tádvidvaanaaha shvetáketuraaruNeyah-
káM svidevaa&pariíSu mahaanaagámivaabhisaMsaáraM
didRkSitaáro yá evámetátprayaajaánaaM
yásho veditéti
11.2.7.13
bhUtámeva puúrva aájyabhaagah- bhaviSyadúttaró'va
ha vai bhUtáM ca bhaviSyácca runddhé'tho yatkíM
ca bhUténa ca bhaviSyataá ca jáyyaM sárvaM haiva
tájjayati
11.2.7.14
bráhmaagneyáh- puroDaáshah- sa yó ha vai bráhmaagneyáh-
puroDaásha íti vedaáva ha bráhma runddhé'tho
yatkiM ca bráhmaNaa jáyyaM sárvaM haiva tájjayati
11.2.7.15
kSatrámupaaMshuyaajáh- sa yó ha vaí kSatrámupaaMshuyaaja
íti vedaáva ha kSatráM runddhé'tho yatkíM
ca kSatréNa jáyyaM sárvaM haiva tájjayati tadyádupaaMshuyaajáM
kurvantyéke naíke tásmaaduccaíshcopaaMshú
ca kSatraayaácakSate
11.2.7.16
vidúttarah- puroDaáshah- sa yó ha vai vidúttarah-
puroDaásha íti vedaáva ha víshaM runddhé'tho
yatkíM ca vishaa jáyyaM sárvaM haiva tájjayati
tadyádaagneyáshca puroDaásha upaaMshuyaajáshca
puúrvau bhávatastásmaadubhe bráhma ca kSatráM
ca vishi pratiSThite
11.2.7.17
raaSTráM saaMnaayyáM sa yo ha vaí raaSTráM saaMnaayyamíti
vedaáva ha raaSTráM runddhé'tho yatkíM ca raaSTréNa
já yyaM sárvaM haiva tájjayati tadyátsaMnáyantyéke
naíke tásmaadraaSTraM saM caíti ví ca
11.2.7.18
tápah- sviSTakR!t sa yó ha vai tápah- sviSTakRdíti
vedaáva ha tápo runddhé'tho yatkíM ca tápasaa
jáyyaM sárvaM haiva tájjayati
11.2.7.19
lokáh- praashitráM sa yó ha vaí lokáh-
praashitramíti vedaáva ha lokáM runddhé'tho
yatkíM ca lokena jáyyaM sárvaM haiva tájjayati
no& ha lávena lokaádvyathathe lávena ha vaá
amúSmiMloké lokaádvyathanté'tha yá evaM
véda ná ha bahú caná paapáM kRtvaá
lokaádvyathate
11.2.7.20
shraddhéDaa sa yó ha vaí shraddheDéti vedaáva
ha shraddhaáM runddhé'tho yatkíM ca shraddháyaa
jáyyaM sárvaM haiva tájjayati
11.2.7.21
ashánirevá prathamo&'nuyaajáh- hraadúnirdvitiíya
ulkuSií tRtiíyah-
11.2.7.22
sá prathamamánuyaajamánumantrayeta áshanyamúM
jahiíti yáM dviSyaaddhraádunyamúM jahiíti
dvitiíyamúlkuSyamúM jahiíti tRtiíyam
11.2.7.23
sa yá eSá kSiprám mriyáte ashánirha támanuyaajó
hantyátha yó visravanmishrá iva hraadúnirha
támanuyaajó hantyátha yo&'bhyuSTamishrá
ivolkuSií ha támanuyaajó hanti
11.2.7.24
sai&Saá yajñameníh- etáyaa vaí menyaá
devaa ásuraanparaabhaavayaáM cakrustátho evai&vaMvidyájamaanah-
paapmaánaM dviSántam bhraátRvyam páraabhaavayati
11.2.7.25
sa yádanuyaajaánto yajñah- syaát ashányantah-
syaaddhraadúnyanta utkuSya&ntastásmaadvaí devaánaaM
yajña íDaanto vaivá shamyva&nto vaa
11.2.7.26
prayaajairvaí devaáh- svargáM lokámaayaMstaanásuraa
anvaájigaaMsaMstaánanuyaajaih- prátyauhaMstadyádanuyaajaá
ijyánte paapmaanameva táddviSántam bhraátRvyaM
yájamaanah- prátyUhati
11.2.7.27
praaNaa vaí prayaajaáh- apaanaá anuyaajaastásmaatprayaajaah-
praáñco hUyante taddhí praaNarUpám pratyáñco'nuyaajaastádapaanarUpámetaá
ha vaí darshapUrNamaasáyorupasádo yádanuyaajaastásmaattá
upasadrUpéNa pratyáñco hUyante
11.2.7.28
saMsthaá sUktavaakáh- sa yó ha vaí saMsthaá
sUktavaaka íti vedaáva ha saMsthaáM runddhé'tho
yatkíM ca saMstháyaa jáyyaM sárvaM haiva tájjayati
gáchati váyasah- saMsthaám
11.2.7.29
pratiSThaá shamyorvaakáh- sa yó ha vaí pratiSThaá
shamyorvaak íti vedaáva ha pratiSThaáM runddhé'tho
yatkíM ca pratiSTháyaa jáyyaM sárvaM haiva tájjayati
gáchati pratiSThaám
11.2.7.30
té devaáh- etaánpatniisaMyaajaánpashcaatpáryauhanta
mithunámevai&tádupáriSTaadadadhata prájaatyai
tadyátpatniisaMyaajaá ijyánte mithunámevai&tádupáriSTaaddhatte
prájaatyai devaánaaM ha vai prájaatimánu prájaayate
mithunéna-mithunena ha prájaayate yá evámetadvéda
11.2.7.31
ánnaM samiSTayajúh- sa yó ha vaa ánnaM samiSTayajuríti
vedaáva haánnaM runddhé'tho yatkiM caánnena
jáyyaM sárvaM haiva tájjayati
11.2.7.32
saMvatsaro yájamaanah- támRtávo yaajayanti vasanta
aágniidhrastásmaadvasanté daavaáshcaranti taddhya&gnirUpáM
griiSmo&'dhvaryústaptá iva vaí griiSmástaptámivaadhvaryurníSkraamati
varSaá udgaataa tásmaadyadaa bálavadvárSati
saámna ivopabdíh- kriyate sharádbrahmaa tásmaadyadaá
sasyám pacyáte bráhmaNvatyah- prajaa ítyaahurhemanto
hótaa tásmaaddhémanváSaTkRtaah- pashávah-
siidantyetaá ha vaá enaM devátaa yaajayanti sa yádyenamaiSaaviiraá
yaajáyeyuretaá evá devátaa mánasaa dhyaayedetaá
haivai&naM devátaa yaajayanti
11.2.7.33
átha haiSai&vá tulaá yaddákSiNo vedyantah-
sa yatsaadhú karóti tádantarvedyátha yádasaadhu
tádbahirvedi tásmaaddákSiNaM vedyantámadhispR!shyevaasiita
tulaáyaaM ha vaá amúSmiMloka aádadhati yatarádyaMsyáti
tadánveSyati yádi saadhú vaasaadhu vetyátha
yá evaM védaasmínhaiváloké tulaamaárohatyátyamúSmiMloké
tulaadhaanám mucyate saadhukRtyaá haivaa&sya yáchati
ná paapakRtyaá
11.3.1.1
vaággha vaá etásyaagnihotrásyaagnihotrií
mána evá vatsastádidam mánashca vaákca
samaanámeva sannaáneva tásmaatsamaanyaa rájjvaa
vatsáM ca maatáraM caabhídadhati téja evá
shraddhaá satyamaájyam
11.3.1.2
táddhaitájjanako vaídehah- yaájñavalkyam
papracha vétthaagnihotráM yaajñavalkyaa3 íti
véda samraaDíti kimíti páya evéti
11.3.1.3
yatpáyo na syaát kéna juhuyaa íti vriihiyavaábhyaamíti
yádvriihiyavau na syaátaaM kéna juhuyaa íti
yaá anyaa óSadhaya íti yádanyaa óSadhayo
ná syuh- kéna juhuyaa íti yaá aaraNyaa óSadhtyenéti
yádvaanaspatyaM na syaatkéna juhuyaa ítyadbhiríti
yadaápo na syuh- kéna juhuyaa íti
11.3.1.4
sá hovaaca na vaá iha tárhi kíM canaa&siidáthaitadáhUyataivá
satyáM shraddhaáyaamíti vétthaagnihotráM
yaajñavalkya dhenushatáM dadaamiíti hovaaca
11.3.1.5
tadápyete shlókaah- kíM svidvidvaanprávasatyagnihotrií
gRhébhyah- katháM svidasya kaávyaM kathaM sáMtato
agníbhiríti katháM svidasyaánapaproSitam bhavatiítyevai&tádaaha
11.3.1.6
yo jáviSTho bhúvaneSu sá vidvaánpravásanvide
táthaa tádasya kaávyaM táthaa sáMtato
agníbhiríti mána évaitádaaha mánasaivaa&syaánapaproSitam
bhavatiíti
11.3.1.7
yatsá dUrám parétya átha tátra pramaádyati
kásmintsaa&sya hutaáhutirgRhe yaámasya júhvatiíti
yatsá dUrám paretyaátha tátra pramaádyati
kásminnasya saáhutirhutaá bhavatiítyevai&tádaaha
11.3.1.8
yó jaagaára bhúvaneSu víshvaa jaataáni
yó'bibhah- tásmintsaa&sya hutaáhutirgRhe yaámasya
júhvatiíti praaNámevai&tádaaha tásmaadaahuh-
praaNá evaa&gnihotramíti
11.3.2.1
yó ha vaá agnihotré SáNmithunaáni véda
mithunéna-mithunena ha prájaayate sárvaabhih- prájaatibhiryájamaanashca
pátnii ca tadékam mithunaM tásmaadasya pátniivadagnihotráM
syaadetánmithunamúpaapnavaaniíti vatsáshcaagnihotrií
ca tadékam mithunaM tásmaadasya púMvatsaagnihotrií
syaadetánmithunamúpaapnavaaniití sthaalii caáN^gaaraashca
tadékam mithunaM srúkca sruváshca tadékam mithunámaahavaniíyashca
samícca tadékam mithunamaáhutishca svaahaakaaráshca
tadékam mithunámetaáni ha vaa agnihotre SáNmithunaáni
taáni yá evaM véda mithunéna-mithunena ha prájaayate
sárvaabhih- prájaatibhih-
11.3.3.1
bráhma vaí mRtyáve prajaah- praáyachat tásmai
brahmacaaríNameva ná praáyachatso&'braviidástu
máhyamápyetásminbhaaga íti yaámeva raátriM
samídhaM naa&háraataa íti tásmaadyaaM raátrim
brahmacaarií samídhaM naa&háratyaáyuSa eva
taámavadaáya vasati tásmaadbrahmacaarií samídhamaáharennedaáyuSo'vadaáya
vasaaniíti
11.3.3.2
diirghasattraM vaá eSa úpaiti yó brahmacáryamupaíti
sa yaámupayántsamídhamaadádhaati saá
praayaNiíyaa yaáM snaasyantso&dayaniiyaátha yaa
ántareNa sattryaa& evaa&sya taá braahmaNó brahmacáryamupayán
11.3.3.3
caturdhaá bhUtaáni právishati agním padaá
mRtyúm padaa&caarya&m padaa&tmányevaa&sya
caturthah- paádah- párishiSyate
11.3.3.4
sa yádagnáye samídhamaahárati yá evaa&syaagnau
paádastámeva téna párikriiNaati táM saMskR!tyaatmándhatte
sá enamaá!vishati
11.3.3.5
átha yádaatmaánaM daridriikR!tyevá áhriirbhUtvaa
bhíkSate yá evaa&sya mRtyau paádastámeva
téna párikriiNaati táM saMskR!tyaatmándhatte
sá enamaávishati
11.3.3.6
átha yádaacaaryavacasáM karoti yádaacaaryaa&ya
kárma karóti yá evaa&syaacaarye& paádastámeva
téna párikriiNaati táM saMskR!tyaanmándhatte
sá enamaávishati
11.3.3.7
ná ha vaí snaatvaá bhikSeta ápa ha vaí
snaatvaá bhikSaáM jayatyápa jñaatiinaámashanaayaamápa
pitR:NaaM sá eváM vidvaanyásyaa eva bhuúyiSThaM
shlaágheta taám bhikSetétyaahustállokya&míti
sa yádyanyaáM bhikSitávyaaM ná vindedápi
svaámevaa&caaryajaayaám bhikSetaátho svaám
maatáraM nai&naM saptamyábhikSitaátiiyaattámeváM
vidvaáMsamevaM cárantaM sárve védaa aávishanti
yáthaa ha vaá agnih- sámiddho rócata eváM
ha vai sá snaatvaá rocate ya eváM vidvaánbrahmacáryaM
cárati
11.4.1.1
uddaálako haáruNih- udiicyaánvRtó dhaavayaáM
cakaara tásya niSká upaáhita aasaitáddha sma
vai tatpuúrveSaaM vRtaánaaM dhaaváyataamekadhanámupaáhitam
bhavatyupavalhaáya bíbhyataaM taánhodiicyaánaam
braahmaNaanbhiírviveda
11.4.1.2
kaúrupañcaalo vaá ayám brahmaá brahmaputráh-
yadvaí no'yamárdhaM ná paryaadádiita hántainam
brahmódyamaahváyaamahaa íti kéna viireNéti
svaidaayanenéti shaúnako ha svaidaayaná aasa
11.4.1.3
té hocuh- svaídaayana tváyaa viiréNemám
pratisáMyataamahaa íti sá hovaacopaátra khalu
rámataahaM nve&naM vedaaniíti táM haabhiprápede
táM haabhiprápannamabhyu&vaada svaídaayanaa3 íti
hó3 gautamasya putretiítarah- prátishushraava táM
ha táta eva práSTuM dadhre
11.4.1.4
sa vaí gautamasya putra vRto jánaM dhaavayet yó darshapUrNamaasáyoraSTaú
purástaadaájyabhaagaanvidyaatpáñca madhyató
havírbhaagaanSáT praajaapatyaanaSTaá upáriSTaadaájyabhaagaan
11.4.1.5
sa vaí gautamasya putra vRto jánaM dhaavayet yastáddarshapUrNamaasáyorvidyaadyásmaadimaáh-
prajaá adántakaa jaayante yásmaadaasaaM jaáyante
yásmaadaasaam prabhidyánte yásmaadaasaaM saMstíSThante
yásmaadaasaam púnaruttame váyasi sárva evá
prabhidyánte yásmaadádhara evaa&gre jaáyante'thóttare
yásmaadáNiiyaaMsa evaádhare práthiiyaaMsa úttare
yásmaaddáMSTraa várSiiyaaMso yásmaatsamaá
eva jámbhyaah-
11.4.1.6
sa vaí gautamasya putra vRto jánaM dhaavayet yastáddarshapUrNamaasáyorvidyaadyásmaadimaáh-
prajaá lomashaa jaayante yásmaadaasaam púnariva shmáshrUNyaúpapakSyaaNi
dúrbiiriNaani jaáyante yásmaachiirSáNyevaágre
palito bhávatyátha púnaruttame váyasi sárva
evá palitó bhavati
11.4.1.7
sa vaí gautamasya putra vRto jánaM dhaavayet yastáddarshapUrNamaasáyorvidyaadyásmaatkumaarásya
rétah- siktaM ná sambhávati yásmaadasya madhyame
váyasi sambhávati yásmaadasya púnaruttame váyasi
ná sambhávati
11.4.1.8
yó gaayatriiM háriNiim jyótiSpakSaaM yájamaanaM
svargáM lokámabhiváhantiiM vidyaadíti tásmai
ha niSkam prádadaavanUcaanáh- svaidaayanaasi suvárNaM
vaavá suvarNavíde dadatiíti táM hopagúhya
níshcakraama táM ha paprachuh- kímivaiSá gautamásya
putro&'bhUdíti
11.4.1.9
sá hovaaca yáthaa brahmaá brahmaputró mUrdhaa&sya
vípatedyá enamupaválhetéti té ha táta
evá vipréyustáM ha táta evá samítpraaNih-
práticakram úpa tvaayaaniíti kímadhyeSyámaaNa
íti yaánevá maa prashnaanápraakSiistaánevá
me víbrUhiíti sá hovaacaánupetaayaivá
ta enaanbravaaNiíti
11.4.1.10
tásmaa u haitáduvaaca dvaávaaghaarau páñca
prayaajaá aagneya aájyabhaago'STamá ete&'STaú
purástaadaájyabhaagaah- saumya aájyabhaago havírbhaagaaNaam
prathamó havirhi sóma aagneyáh- puroDaásho'gniiSomiíya
upaaMshuyaajo&'gniiSomiíyah- puroDaásho'gníh- sviSTakR!dete
páñca madhyató havírbhaagaah-
11.4.1.11
praashitraM céDaa ca yáccaagniídha aadádhaati
brahmabhaagó yajamaanabhaago&'nvaahaárya ete SáT
praajaapatyaastráyo'nuyaajaáshcatvaárah- patniisaMyaajaáh-
samiSTayajúraSTamámete&'STaa upáriSTaadaájyabhaagaah-
11.4.1.12
átha yádapuro'nuvaakya&kaah- prayaajaa bhávanti
tásmaadimaáh- prajaá adántakaa jaayanté'tha
yátpuro'nuvaakya&vanti haviíMSi bhavanti tásmaadaasaaM
jaayanté'tha yádapuro'nuvaakya&kaa anuyaajaa bhávanti
tásmaadaasaam prábhidyanté'tha yátpuro'nuvaakya&vantah-
patniisaMyaajaa bhávanti tásmaadaasaaM sáMtiSThanté'tha
yádapuro'nuvaakya&kaM samiSTayajurbhávati tásmaadaasaam
púnaruttame váyasi sárva eva prábhidyante
11.4.1.13
átha yádanuvaakyaa&manuúcya yaajya&yaa yájati
tásmaadádhara evaágre jaáyante'thóttaré'tha
yádgaayatriímanuúcya triSTúbhaa yájati
tásmaadáNiiyaaMsa evaádhare práthiiyaaMsa úttaré'tha
yatpraáñcaavaaghaaraávaaghaaráyati tásmaaddáMSTraa
várSiiyaaMsó'tha yatsáchandasaavevá saMyaajye&
bhávatastásmaatsamaá eva jámbhyaah-
11.4.1.14
átha yádbarhí stRNaáti tásmaadimaah-
prajaá lomashaá jaayanté'tha yatpúnariva prastaráM
stRNaáti tásmaadaasaam púnariva shmáshrUNyaúpapakSyaaNi
dúrbiiriNaani jaayanté'tha yatkévalamevaágre
prastarámanuprahárati tásmaachiirSáNyevaágre
palitó bhavatyátha yatsárvamevá barhíranupraharáti
tásmaatpúnaruttame váyasi sárva eva palitó
bhavati
11.4.1.15
átha yadaájyahaviSah- prayaajaa bhávanti tásmaatkumaarásya
rétah- siktaM na sámbhavatyudakámivaivá bhavatyudakámiva
hyaájyamátha yanmádhye yajñásya dadhnaá
puroDaáshenéti yajanti tásmaadasya madhyame váyasi
sámbhavati drapsii&vaivá bhavati drapsii&va hi retó'tha
yadaájyahaviSa evaa&nuyaajaa bhávanti tásmaadasya
púnaruttame váyasi na sámbhavatyudakámivaivá
bhavatyudakámiva hyaájyam
11.4.1.16
védirevá gaayatrií tásyai ye&'STaú
purástaadaájyabhaagaah- sa dákSiNah- pakSo ye&'STaá
upáriSTaadaájyabhaagaah- sa úttarah- pakSah- sai&Saá
gaayatrii háriNii jyótiSpakSaa yájamaanaM svar8d:@ati
yá eváme5ÌÄéda